ضایعات دیسک کمر (Intervertebral Disk Lesions)_بخش دوم

گاهی درد در ناحیه کمر، بدون دلیل واضحی بروز کرده، در برخی از موارد نیز دلایلی ممکن است در بروز آن نقش داشته باشند :

1. قرار گرفتن طولانی مدت (چندین ماه یا سال) در وضعیت خم شده به جلو (Forward Bending)، نشستن در حالت چمباتمه (Slumped Position) و یا بلند کردن اجسام (Lifting) که به واسطه فعالیت های شغلی و کاری رخ می‌دهد.
2. ضربه به ناحیه پشت.
3. گاهی این عارضه با احساس قفل شدگی در ناحیه پشت مرتبط است.
4. گاهی بعد از یک کشیدگی ناگهانی که در وضعیت هایی مثل خمیده، حین بلند کردن اجسام و یا چرخش تنه رخ می‌دهد و همراه با احساس پارگی است، این عارضه بروز می‌کند.

• در مراحل اولیه فتق دیسک ویژگی های درد بیمار به صورت زیر است :

• شروع درد در بیمار مبتلا به فتق دیسک:

1. ممکن است درد به صورت ناگهانی و شدید یا به صورت تدریجی بروز کند.
2. درد در ابتدا ممکن است به صورت متناوب بروز کرده و با استراحت، ایستادن، وضعیت خوابیده و تغییر وضعیت بهبود یابد.

• ماهیت درد در بیمار مبتلا به فتق دیسک :

1. درد ممکن است به صورت مبهم یا مثل حالت فرو کردن چاقو در بدن، گزارش شود.
2. درد معمولا در یک سمت بیشتر از سمت دیگر است.
3. درد های دو طرفه احتمالا ثانویه به درگیری شاخه های عصب ساینوورتبرال بروز کرده که هریک از شاخه های راست و چپ اعصاب را به هم متصل می‌کند.
4. درد با سرفه، عطسه، مسافرت طولانی با ماشین و نشستن تشدید می‌شود.
5. در وضعیت نشسته طولانی مدت، اغلب بیمار از جابه‌جایی درد از ناحیه پایینی کمر به سمت ساق پا شکایت دارد.
6. بیمار گاهی از ناتوانی در به دست آوردن راستای ایستاده بدن، به دنبال نشستن یا خوابیدن طولانی مدت شکایت دارد.
7. در موارد شدید ممکن است درد به حدی شدید شود که خواب بیمار از بین برود.

• محل درد در بیمار مبتلا به فتق دیسک: 

1. بیمار معمولا از درد در ناحیه پایینی کمر شکایت دارد.
2. در برخی موارد، بیمار از درد بخش پشتی باسن و ران نیز شکایت دارد.
3. درد ساق پا ممکن است به دنبال درد پشت ظاهر شود که در بیشتر موارد به صورت یک طرفه و معمولا شدید است.
4. ممکن است با بروز درد ساق، درد کمر از بین برود.
5. انتشار درد ساق پا بر اساس درگیری ریشه عصبی متفاوت است.

نکته : درد ساق پا بیانگر وجود فتق نسبتا بزرگ‌تر نسبت به هنگامی است که درد فقط در کمر وجود دارد.

• معاینه فیزیکی بیماران مبتلا به فتق دیسک کمر

• بررسی و مشاهده بیمار مبتلا به فتق دیسک از نظر :

• راه رفتن بیمار مبتلا به فتق دیسک :

1. نحوه‌ی راه رفتن بیمار و سایر حرکاتش، محدود و حالت حفاظتی دارد.
2. ممکن است به دلیل عدم وزن اندازی کافی بر روی سمت دردناک بیمار دچار الگوی دردناک راه رفتن شود و مدت زمان تماس پای سمت دردناک با زمین را به علت درد کم کند.

• فعالیت های جابه‌جایی در بیماران مبتلا به فتق دیسک:

1. بلند شدن از وضعیت نشسته به صورت تدریجی انجام می‌شود.
2. در این بیماران به طور رفلکسی (غیرارادی) از وارد شدن نیروهای فشاری بر ناحیه، جلوگیری می‌شود.

• نشستن در بیمار مبتلا به فتق دیسک:

1. این بیماران در وضعیت خمیده یا چمباتمه زده می‌نشینند.
2. در صورت عدم تحمل وضعیت نشسته به دلیل افزایش فشار داخل دیسکی، بیماران در زمانی که در اتاق انتظار هستند، ترجیح می‌دهند بایستند.

• وضعیت ایستاده مستقیم در بیمار مبتلا به فتق دیسک:

1. به علت عدم تحمل وزن بر روی پای درگیر، این بیماران با ران و زانوی خمیده می‌ایستند و پشت خود را سفت نگه می‌دارند.
2. این بیماران ممکن است دچار کاهش قوس کمر، صاف شدن پشت و عقب رفتن شانه ها شوند.
3. بیماران ممکن است دچار اسکولیوز کمری شوند (اسکولیوز قوس جانبی در ستون فقرات است که اگر از پشت به ستون فقرات نگاه شود، دیده می‌شود).

• بررسی حرکات عملکردی در بیمار مبتلا به فتق دیسک:

•  حرکات فعال (Active) در بیمار مبتلا به فتق دیسک:

•  خم شدن به جلو از کمر در بیمار مبتلا به فتق دیسک:

(تصاویر مربوط به حرکات کمر، در بخش اول مقاله مربوط به همین موضوع آورده شده‌اند,مشاهده مقاله) 

1. این حرکت معمولا به دلیل تشدید درد، محدود می‌شود.
2. میزان محدودیت حرکتی، اغلب بیانگر شدت فتق بیمار می‌باشد.
3. بیمار اغلب این محدودیت را با خم کردن ران و زانو ها جبران می‌کند.
4. این بیماران ممکن است به منظور کاهش فشار بر ستون فقرات از قرار دادن دست ها بر روی ران خود استفاده کنند.
5. در صورتی که این تست در وضعیت ایستاده انجام شود، ممکن است درد به اندام های محیطی منتشر شود، خصوصا اگر این حرکت چندین مرتبه تکرار شود.

• خم شدن به طرفین از کمر در بیمار مبتلا به فتق دیسک:

1. ممکن است این تست در هر دو سمت بدون درد بوده و دامنه کامل داشته باشد و یا در یک سمت محدود و دردناک باشد.
2. نحوه‌ی محدودیت به این بستگی دارد که فقت داخل یا خارج ریشه‌ای باشد، به این صورت که برای فرار از درد اگر فتق داخل ریشه‌ای باشد،فرد به سمت درگیر و از خارج ریشه‌ای باشد، به سمت سالم خم می‌شود‌ (شکل زیر).

• خم شدن به عقب از کمر در بیمار مبتلا به فتق دیسک:

1. در صورتی که بیمار انحراف جانبی داشته باشد، قبل از انجام این تست باید تصحیح شود.
2. حدودیت این حرکت نسبت به خم شدن به جلو به مراتب کمتر است. البته در صورتی که چسپندگی در ناحیه وجود نداشته باشد.
3. در بیمارانی که قوس کمر آنها کاهش یافته است، این حرکت محدود شده و سبب بروز درد در بیماران می‌شود.
4. بیماران معمولا محدودیت این حرکت را با خم کردن ناحیه بالایی پشت به عقب (ناحیه توراسیک) و هم چنین عقب بردن شانه ها جبران می‌کند.

• چرخش تنه از ناحیه کمر در بیمار مبتلا به فتق دیسک:

1. معمولا محدود است ولی کمتر دردناک است.

• حرکات غیر فعال (Passive) در بیمار مبتلا به فتق دیسک:

1. حرکات فیزیولوژیک و حرکات فرعی (حرکاتی که در بین سطوح مفصلی اتفاق می‌افتند و با چشم دیده نمی‌شوند و برای انجام شدن حرکات بزرگ و قابل رویت، ضروری هستند)، هردو دچار محدودیت شده اند.
2. علت محدودیت حرکتی، وجود اسپاسم و سفتی و درد است.

• علائم و تست های عصبی در بیماران مبتلا به فتق دیسک کمر :

• علائم نورولوژیک در بیمار مبتلا به فتق دیسک شامل موارد زیر است :

1. کاهش قدرت
2. کاهش رفلکس های کشش عضلانی
3. کاهش حس

نکته :ارزیابی نورولوژیک به منظور تعیین درگیری ریشه عصبی و میزان فشار وارده ضروری است.

• لمس ناحیه درگیر در بیمار مبتلا به فتق دیسک:

1. در لمس خط میانی ستون فقرات، در آن سمت که بیشتر درگیری و درد مربوط به آن سمت می‌باشد، عضلات حساس به لمس شده و در گارد فرو رفته‌اند که قابل لمس می‌باشد.
2. عصب سیاتیک ممکن است درگیر باشد.
3. در صورتی که درد بیمار بیش از یک الی دو روز به طول بیانجامد، عضلات ممکن است به علت اسپاسم و حالت حفاظتی ای که به خود گرفته‌اند، حساس به لمس و درگیر باشند.
4. در لمس زوائد خاری مهره، گاهی تغییراتی وضعیتی حس می‌شود برای مثال در صورتی که مهره‌ی بالایی چرخیده باشد، زائده خاری آن هم راستا با با بقیه مهره ها قرار نمیگیرد و این قضیه با لمس مشخص می‌شود.

نکته :تفاوت های بالینی زیادی در الگوی درد و درگیری های عصبی این بیماران به چشم می‌خورد که شایع ترین الگوی درد، درد کمر به همراه درد ساق پا است. از جمله الگو های دیگر درد ، درد کمر به تنهایی، درد سیاتیک به تنهایی، الگوی متناوب درد کمر و ساق پا و ... است.

نکته :باید توجه نمود که در این بیماران ممکن است درد به هردو ساق به طور متناوب و یا متوالی، منتشر شود. در بیمارانی که فتق خلفی بزرگی دارند، ممکن است که هر دو ریشه عصبی در همان سطح عارضه و یا در سطوح مختلف درگیر شوند.

نکته : فشردگی حاد ریشه عصبی، در نتیجه فتق پیشرونده دیسک بروز کرده و سبب مشکلات شدید در ناحیه کمر می‌شود. این وضعیت یک دوره پیشرونده ۶ تا ۱۲ هفته‌ای داشته که کنترل و مراقبت در این مدت بسیار مهم است. در حدود ۵۰ درصد از بیماران در عرض ۶ هفته با مداخلات دارویی و غیردارویی  بهبودی حاصل کرده و به ندرت به درمان های جراحی نیاز است. نقش فیزیوتراپی در این بیماران حاد، بهاین صورت است که طبق جدیدترین مقالات، استراحت نسبی و نه مطلق برای بیمار تجویز می‌شود که شامل انجام عملکرد های معمولی روزمره است. همچنین از بیمار خواسته می‌شود تا از انجام حرکاتی که درد را تشدید می‌کنند خودداری نماید.

در صورتی که تمایل دارید می توانید پرسش خود را از طریق سایت زتاطب از متخصص فیزیوتراپی بپرسید.

در صورت داشتن سوال از لینک  پرسش و پاسخ ، سوال خود را مطرح نمایید.