سندرم باند ایلیوتیبیال (ITB – Iliotibial band syndrome) یک سندرم التهابی به علت استفاده مکرر میباشد که در گیری آن هم می تواند منبع درد در ناحیه ران و یا قسمت خارجی زانو باشد. این عارضه و در دوندگان و ورزشکارانی که فعالیت های مکرر مفاصل ران و زانو انجام میدهند بسیار شایع است.
آناتومی مرتبط با سندرم باند ایلیوتیبیال
باند ایلیوتیبیال یک باند منظم و پهن در سمت خارجی ران در ادامه ی فاشیای لاتا (فاشیایی که کل عضلا ران را در بر گرفته است) می باشد. این باند از بالا به عضلات کِشنده فاشیای لاتا (TFL – Tensor fascia lata) و سرینی بزرگ (Gluteus maximus) از پایین به سطح قدامی خارجی استخوان درشت نی ، کشکک و کندیل خارجی استخوان ران متصل میشود. در قسمت بالای ران، بین این باند و برجستگی بزرگ استخوان ران، یک بورس به نام بورس تروکانتر وجود دارد که در اثر حرکت مکرر و اصطکاک بیش از حد باند ایلیوتیبیال میتواند دچار التهاب شود.
نقش این باند کمک به ثبات بخشی قسمت خارجی زانو میباشد. همچنین محل اتصال عضلات سرینی بزرگ و کشنده فاشیای لاتا است و برای عملکرد این دو عضله در مفصل ران ضروری می باشد.
مکانیسم آسیب و پاتولوژی:
حرکات مداوم مفصل زانو (مانند دوندگان) یا افزایش بیش از حد فعالیت عضله TFLو سرینی بزرگ (مثلا به دنبال ضعف عضلات دورکننده رانی یا مشکلات لگنی) ، میتواند باعث ایجاد تنش و نیروی اضافی در باندITB ، اصطکاک باند بر روی برجستگی های استخوانی (برجستگی بزرگ رانی و برجستگی کندیل خارجی ران) و درنهایت سفتی و کوتاهی این باند شود. در نهایت این موارد باعث ایجاد درد در محل اتصال فوقانی باند (ران) یا در اتصال تحتانی یعنی زانو (شایع تر) میشود.
اختلالات ایجاد شونده توسط درگیری باند ایلیوتیبیال:
- درگیری این باند در قسمت رانی می تواند باعث ایجاد عارضه های بورسیت تروکانتر (التهاب بورس بین باند و برجستگی بزرگ) و سندرم Snapping hip شود. در سندرم snapping hip خم و صاف کردن بیش از حد مفصل ران (برای مثال در دویدن) باعث حرکت ناگهانی رفت و برگشتی این باند از روی برجستگی بزرگ رانی میشود که معمولا با شنیده شدن یک صدای کلیک حین حرکت و درد نقطه ای بر روی خود برجستگی بزرگ همراه است. درگیری این باند در ناحیه زانو از اصلی ترین علل در خارجی زانو میباشد و بسیار در دوندگان شایع است. علاوه بر این ، درگیری باند ایلیوتیبیال میتواند اختلالاتی در مفاصل ساکروایلیاک (خاجی-لگنی) ، کمر و پتلوفمورال (کشککی-رانی) ایجاد نماید.
- در صورت ایجاد کوتاهی در این باند که معمولا با کوتاهی عضله TFL نیز در ارتباط است، ممکن است تغییرات ساختاری نیز ایجاد گردد. کوتاهی این عضله و باند در هردو پا باعث چرخش رو به جلوی لگن و در ادامه افزایش قوس کمری شود و کوتاهی یکطرفه این باند باعث چرخش داخلی استخوان فمور و افتادگی لگن در همان سمت و عدم تقارن لگنی میشود، و به تبع این تغییرات ممکن است در مهره های کمری تغییرات چرخشی یا خمشی رخ دهد. کوتاهی و اختلالات این باند همچنین از پایین میتواند اثراتی بر روی زانو (پای پرانتزی) و قوس کف پا بگذارد.
لازم به ذکر است اختلالات شدید باند ایلیوتیبیال گاها میتواند با علائم تنگی کانال نخاعی یکطرفه، درگیری های مفصل خاجی-لگنی ، مشکلات حرکتی ستون فقرات کمری و حتی درگیری عصب سیاتیک شود؛ لذا تشخیص افتراقی درگیری باند ایلیوتیبیال از مواد فوق توسط فیزیوتراپیست ضروری می باشد.
علائم سندرم باند ایلیوتیبیال
- شروع درد تدریجی است و با دویدن (به ویژه در سراشیبی) یا بالا رفتن از پله تشدید میشود.
- کوتاهی این باند و عضله TFL می تواند یک درد سوزشی منتشر در قسمت خارجی ران و حتی ناحیه باسن ایجاد کند.
- ممکن است تغییرات ساختاری مانند چرخش لگن رو به جلو، پای پرانتزی، کف پای صاف و چرخش داخلی استخوان ران مشاهده شود.
- نقاط حساس به لمس معمولا بر روی کندیل خارجی فمور و یا برجستگی بزرگ رانی یافت میشوند. اگرچه ممکن است در موارد حاد و شدید تر تمام طول این باند در قسمت خارجی ران دردناک باشد.
- ممکن است تورم در قسمت خارجی زانو و یا تورم قسمت خارجی و بالایی ران ( که معمولا نشانه درگیری بورس تروکانتر) وجود داشته باشد.
- ضعف عضلات همکار مانند عضله سرینی بزرگ، چهارسر رانی، ایلیوسواس و عضله سرینی میانی میتوانند با انجام تست قدرت عضلانی توسط فیزیوتراپیست تعیین شوند.
- در شرایط مزمن ضخیم شدگی و وجود ندول های بدون درد در سرتاسر طول این باند دیده میشود.
- در صورتی که قسمت تحتانی این باند بر روی عصب پرونئال فشار وارد نماید ، بیمار ممکن است گزارشی از بی حسی در قسمت خارجی ساق پا نیز داشته باشد.
- شنیده شدن صدای کلیک یا سایش حین حرکات زانو یا ران که ممکن است شنیده و احساس شود.
تست های تشخیصی سندرم باند ایلیوتیبیال:
- تست Ober: تست طول عضله TFLمیباشد ، در صورت ایجاد درد یا کوتاه بودن این عضله ، سندرم ایلیوتیبیال باند مثبت تلقی میشود. تست توسط فیزیوتراپیست انجام میشود بطوری که بیمار روی پهلوی غیردرگیر میخوابد و فیزیوتراپیست زانوی بیمار را خم میکند، ران را کمی به سمت عقب و بالا میکشد و سپس پای بیمار را رها میکند. پاسخ نرمال این است که پای بیمار به سمت تخت پایین بیاید (سقوط کند) اما اگر پای بیمار حرکتی نکند نشان دهنده کوتاهی واضح باند و این عضله است.
- تست Nobble’s Compression: در این تست بیمار روی پهلوی غیردرگیر میخوابد، فیزیوتراپیست پای بیمار را از مچ پا گرفته و زانو را چندبار تا 90 درجه خم و مجددا صاف میکند و همزمان با دست دیگر بر روی کندیل خارجی فمور فشار وارد میکند. وجود درد در ناحیه فشار دست ، نشان دهنده تست مثبت است.
درمان فیزیوتراپی سندرم باند ایلیوتیبیال:
معمولا با فیزیوتراپی در مدت حداکثر 6 هفته بطور کامل این عارضه درمان میشود. ممکن است در موارد شدید و حاد از درمان های دارویی یا تزریق استروئید نیز استفاده شود. بیمار به ندرت به روش های جراحی نیاز پیدا میکند مگر آنکه کوتاهی بسیار شدید و مزمن شده باشد.
درمان فیزیوتراپی در این سندرم نیازمند یک برنامه جامع برای رفع التهاب و کوتاهی باند ایلیوتیبیال، علت ایجاد کننده آن و سایر اختلالات ثانویه ی ایجاد شده (کمر، زانو ، لگن و..) می باشد.
در مراحل اولیه درمان فیزیوتراپی بر روی کاهش فعالیت و آموزش اصلاح حرکات روزمره و کاهش درد و التهاب تمرکز میکند:
- پرهیز از دویدن و بالا رفتن از پله
- پرهیز از نشستن طولانی مدت با ران خیلی خم شده مانند رانندگی و یا استفاده از سرویس بهداشتی ایرانی
- پرهیز از انجام حرکات مکرر ران و زانو
- استفاده از مدالیته های فیزیوتراپی مانند تحریکات الکتریکی (تنس) ؛ یخ درمانی و اولتراسوند
- تکنیک های ماساژ افلوراژ ، تکنیک های آزادی سازی فاشیا و تکنیک انرژی عضلانی توسط فیزیوتراپیست
- انجام تکنیک تیپینگ (taping) برای کاهش نیروی وارده به باند
در مراحل تحت حاد موارد زیر جهت افزایش انعطاف پذیری بافت به برنامه درمانی اضافه میشوند:
- ماساژ فریکشن بر روی کندیل خارجی فمور و برجستگی بزرگ رانی
- استفاده از فوم رولر: بیمار فوم رولر را زیر ناحیه برجستگی بزرگ رانی قرار میدهد و سعی میکند با کمک دستان و حرکات تنه اش را روی رول به سمت چپ و راست بغلتاند:
- تکنیک های کششی باند ITBو عضله TFL:
- تقویت عضلات همکار به ویژه عضلات سرینی بزرگ و سرینی میانی:
در مراحل پایانی درمان ممکن است نیاز به مداخلات زیر باشد:
- در شرایط مزمن ممکن است خود عضله TFL نیز دچار ضعف شده باشد. بنابراین یک برنامه تقویتی این عضله با تاکید بر تمرینات اکسنتریک ضروری است.
- رفع سایر اختلالات همراه باقی مانده
در صورتی که تمایل دارید می توانید پرسش خود را از طریق سایت زتاطب از متخصص فیزیوتراپی بپرسید.
در صورت داشتن سوال از لینک پرسش و پاسخ ، سوال خود را مطرح نمایید.