این مفصل از کوندیل استخوان فک پایین (مندیبل) و تکمه‌ی مفصلی استخوان تمپورال تشکیل شده است که دارای یک دیسک مفصلی نیز می‌باشد. این دیسک، مفصل را به دو بخش بالایی و پایینی تقسیم می‌کند.این دیسک به صورتی است که هر دو سطح بالایی و پایینی آن مقعر است. این دیسک سبب می‌شود که طی حرکات مختلف این مفصل، سطوح مفصلی در تطابق با یکدیگر باقی بمانند. این دیسک در سمت داخل و خارج به کپسول مفصلی اتصال ندارد و این مسئله سبب چرخش دیسک در جهت جلو_عقب می‌شود. اما دیسک از بخش جلویی و عقبی به یک سری عناصر اتصال دارد.
توضیح عارضه Derangement of the Disk of the Temporomandibular joint
یکی از شایع‌ترین اختلالات درون کپسولی در مفصل فکی_گیجگاهی، وجود در رفتگی داخلی دیسک مفصلی می‌باشد. در این عارضه کوندیل استخوان مندیبل جابه‌جایی پشتی_بالایی داشته و دیسک مفصلی نیر به سمت جلو جابه‌جا می‌شود. از جمله علائم شایع در این عارضه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد :
- جابه‌جایی دیسک مفصلی بدون قفل شدگی
- نیمه دررفتگی که با عدم هماهنگی دیسک و کوندیل به چشم می‌خورد.
صداهای کلیک (Click) مختلفی حین حرکات باز شدن دهان شنیده شده که شامل کلیک باز کردن (Opening Click) ، کلیک میانی (Intermediate Click) و کلیک باز کردن کامل (Full Opening Click) است و هریک از آنها با اختلال خاصی ارتباط دارند.
- کلیک بازکردن (Opening Click) : به علت جابه‌جایی جلویی دیسک با جابه‌جایی پشتی_بالایی کوندیل ایجاد می‌شود.
- کلیک میانی (Intermediate Click) : به علت حرکت ناهماهنگ سرهای بالایی و پایینی عضله تریگویید خارجی ایجاد می‌شود که در این شرایط کوندیل نمی‌تواند در ارتباط طبیعی با دیسک قرار بگیرد. علت مهم تر این عارضه را می‌توان به جابه‌جایی جلویی_عقبی دیسک و پارگی آن مرتبط دانست.
- کلیک باز کردن کامل (Full Opening Click) : به علت عبور کوندیل از بخش جلویی دیسک ایجاد می‌شود. این صدا حین باز نمودن کامل دهان ایجاد می‌شود. در این حالت ممکن است دیسک کوندیل را به جلو کشیده و یا اینکه دیسک و کوندیل هر دو از روی برجستگی مفصلی استخوان تمپورال عبور کنند.
در مجموع این عارضه به دو شکل قفل شدن بسته حاد (Acute Closed Lock) و قفل شدن باز حاد (Acute Open Lock) بروز می‌کند.
-
قفل شدگی بسته حاد (Acute Closed lock) :
در این عارضه که یکی از انواع شایع دررفتگی دیسک محسوب می‌شود، دیسک مفصلی دچار دررفتگی جلویی (Anterior Dislocation) شده که به موجب آن از لغزش نرمال کوندیل ها نیز جلوگیری می‌شود.
دررفتگی حاد جلویی اغلب به طور خود به خود و در نتیجه شلی لیگامانی مفصل فکی_گیجگاهی و یا بر اثر ضربه ایجاد می‌شود.
- ارزیابی بیماران با عارضه قفل شدگی بسته حاد
- تاریخچه گیری :
- بیمار ممکن است از وجود ضربه خاص به مفصل یا چندین قفل شدگی در گذشته که توسط خود بیمار از بین رفته گزارش دهد.
- درد و حساسیت به لمس در محل مفصل از شکایت اصلی بیمار می‌باشد.
- معاینه فیزیکی :
- محدودیت حرکتی استخوان مندیبل بدون وجود صدا در حین حرکت کوندیل ها.
- درد یا احساس ترس حین حرکات.
- علائم دیگر همچون درد ناحیه پس سری، وز وز گوش و زبان پریشی نیز ممکن است به چشم بخورد.
- حس کردن یک عامل سخت در انتهای دامنه حرکتی که توسط فیزیوتراپیست برای بیمار انجام می‌شود (Hard end feel).
نکته : در مراحل اولیه این عارضه، هیچ صدایی در مفصل شنیده نشده و به جای آن محدودیت های قابل تکرار در طول حرکات استخوان مندیبل ایجاد می‌شود. این محدودیت ها در نتیجه بلاک شدن حرکات لغزشی کوندیل مندیبل ایجاد می‌شود.
از سویی در مرحله حاد ضایعه، بیمار توانایی باز نمودن طبیعی دهان را ندارد. این بیماران تنها توانایی باز نمودن دهان به میزان 5 الی 10 میلی متر را داشته که در این شرایط تحت عنوان Closed Lock یا قفل شدگی بسته در نظر گرفته می‌شود.
- درمان بیماران مبتلا به این عارضه :
- افزایش تحرک مفصلی با استفاده از منیپولاسیون توسط فیزیوتراپیست. (تکنیک High Velocity Low Amplitude یا همان تکنیک منیپولاسیون که با سرعت زیاد و دامنه کم، در دامنه اتنهایی حرکت توسط فیزیوتراپیست بعد از معاینه می‌تواند انجام گیرد)
- کاهش درد مفصل فکی_گیجگاهی با استفاده از مدالیتی های ضد درد الکتروتراپی مثل TENS .
- برگرداندن دیسک مفصلی به وضعیت طبیعی خود در حفره .
قفل شدگی باز حاد (Acute Open Lock) :
در این عارضه دررفتگی قدامی در کوندیل رخ داده و سبب می‌شود تا از برگشت طبیعی کوندیل حین استراحت جلوگیری شود. عارضه اغلب به دنبال شلی لیگامان های مفصل، باز شدن شدید دهان و ضربات وارده ایجاد می‌شود.
- ارزیابی بیماران با عارضه قفل شدگی باز حاد :
- تاریخچه گیری :
- بیمار وجود یک ضربه آرام به مفصل که در گذشته اتفاق افتاده است را گزارش می‌دهد.
- بیمار ممکن است قفل شدگی مفصلی که به دنبال باز نمودن شدید دهان در گذشته رخ داده است را نیز بیان کند.
- بیمار از وجود درد و حساسیت به لمس در مفصل فکی_گیجگاهی شکایت دارد.
- معاینه فیزیکی :
- وضعیت باز دهان باید مورد بررسی قرار گیرد.
- وجود درد و نگرانی در هنگام انجام حرکات دهان.
- تمایل شدید به بسته نگه داشتن دهان به علت وجود کرامپ عضلانی.
- از علائم دیگر می‌توان به وجود درد در ناحیه پس سری، زبان پریشی و وز وز گوش از اشاره نمود.
نکته : در شروع عارضه اغلب صدایی در مفصل شنیده نمی‌شود. اما به جای آن ناتوانی شدیدی در بستن طبیعی دهان وجود دارد. معمولا میزان باز نمودن دهان در این بیماران به مقدار طبیعی بوده اما بیماران نمی‌توانند دهان خود را به طور طبیعی ببندند و در بین دندان های نیش بالا و پایین این بیماران فاصله‌ای در حدود 2 سانتی متر وجود دارد که تحت عنوان قفل شدگی باز یا Open Lock شناخته می‌شود.
- درمان بیماران مبتلا به این عارضه :
- افزایش تحرک مفصلی با استفاده از منیپولاسیون توسط فیزیوتراپیست.
- در بیمارانی که نگرانی بیش از حدی دارند استفاده از داروهای مسکن توصیه می‌شود.
- روش های درمانی مرتبط با کپسولیت و ساینوویت باید به سرعت توسط و تحت نظر فیزیوتراپیست آغاز شوند.
توصیه های لازم جهت جلوگیری از عارضات مرتبط با دیسک : به طور کلی فرد در جویدن و خوردن باید از هر دو طرف به یک اندازه استفاده کند و فقط با یک سمت غذا نخورد چون که در طولانی مدت سبب عدم تعادل و ایجاد اختلالات بیومکانیکی می‌شود. همچنین از جویدن یا خرد کردن چیزهای سفت و محکم با دندان ها که احتمال در رفتگی و به هم خوردن بیومکانیک مفصل فکی_گیجگاهی را به دنبال دارد ، جلوگیری کند. اگر هم فرد وجود عارضه ، درد ، یا عدم کامل باز یا بسته شدن دهان را مشاهده کرد ، جهت جلوگیری از پیشرفت و ایجاد عارضات جدی تر ، حتما باید به متخصص مربوطه مراجعه نماید.
نکته : عارضه قفل شدگی باز (Open Lock) به سرعت سبب کاهش فضای مفصلی شده و به همین دلیل باید هرچه زودتر مورد توجه قرار گیرد.
در صورتی که تمایل دارید می توانید پرسش خود را از طریق سایت زتاطب از متخصص فیزیوتراپی بپرسید.
در صورت داشتن سوال از لینک پرسش و پاسخ ، سوال خود را مطرح نمایید.